Rastignac

Balzac denince akla ilk gelen, doksan beş romanlık edebiyat mabedi  “İnsanlık Komedyası”;  İnsanlık Komedyası’nın başyapıtı denince ilk düşünülen “Goriot Baba” romanı; bu yapıtın başkahramanı olarak da “Eugene de Rastignac”ı söylemek hiç de yanlış olmaz.

rastignac
Rastignac (solda) Vautrin’le, illüstrasyon: Le Père Goriot.

İnsanlık Komedyasının içindeki bütün eserlerin merkezindeki romandır “Goriot Baba”. Yapıtın öne çıkan karakterlerinden biri, “başkahramanı” bu pansiyonda kalan yakışıklı genç Eugene de Rastignac’dır. Taşradan Paris’e hukuk okumaya gelmiş olan Rastignac, soylu fakat kıt kanaat geçinen bir ailenin, kendisine büyük umutlar bağladığı erkek evladıdır. Bu yönüyle genç Balzac’ı düşündürür. İlk başlarda Eugene de Rastignac, “Paris için” oldukça saf ve romantik bir taşralı öğrencidir. Napoleon sonrasındaki Restauration (Yenilenme) döneminin yani Bourbon hanedanının yeniden Fransa tahtına oturduğu dönemin sorunları içinde bocalayan bir genç adamdır. Dönemin getirdiği sorunlarla ve sorularla karşı karşıyadır; ama ihtirasları da vardır. Romanda Matmazel Taillefer ile igili olaylar, genç Rastignac’ın saf taşralı tarafını törpüleyecek ve Vautrin’in cinai planlarına şiddetle karşı çıkmış olsa da, toplum içinde yükselme, günümüzün tabiriyle, “köşeyi dönme” ihtirasını dindiremeyecektir. Hem Vautren hem de Goriot, genç Rastignac’a ‘babalık’ yapmak isterler. İkisi de genç adamın kaderini kendileri çizmeye kalkarlar. Ama ikisinin de planı gerçekleşmeyecek, biri mezara, diğeri hapishaneye gidecektir. Rastignac ise Balzac’ın diğer romanlarına sıçrayarak Balzac’ın ona biçtiği kaderi izleyecektir.

“Rastignac”, Balzac’ın 1831’de yayımlanan “Tılsımlı Deri” adlı yapıtında, ikinci karakterdir. Aslında yalnız Rastignac değil, Goriot Baba romanının kırk sekiz civarındaki karakteri, Balzac’ın diğer romanlarında da yer alacaktır. Böylece Balzac, ilk kez Goriot Baba romanı içine oturttuğu “geri dönen kişilikler” sistemi sayesinde, İnsanlık Komedyasının bütünü içinde, bir karakterin ‘kaderini’ çizebilmiştir. Denebilir ki, “geri dönen kişilikler” sisteminin çevresinde, 1800’lerden 1847’ye uzanan, neredeyse yarım asırlık bir toplumsal arka plan panoraması vardır. Nitekim Friedrich Engels, “Bütün tarihçilerden, iktisatçılardan ve istatikçilerden öğrendiğimden daha fazlasını Balzac’tan öğrendim” sözlerini boşuna sarf etmemiştir.

rastignac

Rastignac, “Goriot Baba” romanında Paris’te genç bir taşralı hukuk öğrencisi olarak karşımıza çıkarken, “Sceaux Balosu”, “Antikacı Dükkânı” ve “Kaybolan Umutlar” da çömezlikten olgunluk devresine geçmiş bir ‘Paris fatihi’ olacaktır. Daha sonra Balzac’ın altı romanında karşımıza çıkacak Rastignac, dönemin Fransız toplumunda basamakları hızla çıkarak, ünlü Banker Nucingen’in damadı, önemli bir politik şahsiyet ve sonunda da, 1845’lerin Fransa’sında Adalet bakanı olacaktır. Rastignac’ın önlenemez yükselişi aslında 1845’lerin Fransa’sından 20.yüzyılın bütün dünya ülkelerine ve oradan da 21.yüzyıl toplumunun içine yayılmıştır. Ne pahasına olursa olsun, yükselmek, toplumların en tepelerine yerleşmek isteyen Rastignac’lar, iki yüzyıl öncesinden bu güne kadar gelmeyi başarmış görünüyor. Öyle ki, günümüz Fransız sözlüklerinde, “Rastignac” sözcüğünün karşılığı olarak, “kibar ikbal avcısı” açıklaması vardır. Kısacası, ‘para’nın bütün varlıkların tepesinde hüküm sürdüğü toplumlarda, 19.yüzyıl başlarından 21.yüzyıl başlarına kadar geçen bu zamanda, ne yöne dönsek “Rastignac” görüyoruz. Adeta bir Rastignac enflasyonuna uğradık. Sözlükle de tescillenmiş demek pek de yanlış olmasa gerek.

« Geri dön

Yorum yap

Lütfen yorumunuzu girin!
Lütfen adınızı buraya girin